Phát biểu khai mạc chương trình, GS.TS. Đặng Ngọc Quang – Quyền Hiệu trưởng Trường Khoa học Tự nhiên và Công nghệ bày tỏ niềm vinh hạnh khi đón tiếp GS. Alessio Malcevschi đến từ Đại học Di Parma tới trao đổi học thuật, đồng thời kỳ vọng bài giảng chuyên sâu này sẽ mang lại nhiều kiến thức bổ ích và truyền cảm hứng nghiên cứu cho các giảng viên, học viên và sinh viên ngành Hóa học.
Tự nhiên, kinh tế và xã hội là ba mảnh ghép gắn kết chặt chẽ theo logic sinh thái: con người không thể bảo vệ môi trường nếu nền kinh tế suy thoái, không thể duy trì kinh tế nếu xã hội bất ổn, và cũng không thể ổn định xã hội nếu môi trường bị tàn phá. Vì vậy, mọi hướng nghiên cứu khoa học và quy hoạch phát triển trong tương lai đều phải gắn liền với việc hiện thực hóa các mục tiêu bền vững này. Từ cơ sở lý thuyết đó, GS. Alessio Malcevschi giới thiệu giải pháp mang tính đột phá: chuyển dịch từ mô hình kinh tế tuyến tính truyền thống (khai thác tài nguyên mới – sản xuất – thải bỏ) sang mô hình kinh tế tuần hoàn bằng cách tận dụng nguồn rác thải sẵn có để thay thế một phần xi măng hoặc cốt liệu tự nhiên trong sản xuất bê tông. Các loại rác thải như nhựa tái chế, chất thải thủy tinh hóa (vitrified waste) và đặc biệt là than sinh học (biochar) chính là tài nguyên chưa được khai thác đúng mức. Việc tái sử dụng các vật liệu này không chỉ giúp giảm áp lực khai thác tài nguyên thiên nhiên, tiết kiệm đáng kể lượng nước và năng lượng tiêu thụ, mà còn tạo ra một lợi ích kép vô giá: biến chính các công trình xây dựng thành những “bể chứa” khổng lồ giúp cô lập và khóa chặt lượng lớn carbon bên trong kết cấu bê tông, ngăn không cho chúng phát tán vào khí quyển và làm chậm lại tiến trình biến đổi khí hậu.
Việc đưa các phụ gia từ rác thải vào bê tông hoàn toàn không làm suy giảm chất lượng công trình nếu được nghiên cứu và kiểm soát bằng quy trình khoa học chuẩn xác. Các kết quả thực nghiệm tại phòng thí nghiệm của ông cho thấy, vật liệu bê tông và vữa trát có bổ sung than sinh học cùng nhựa tái chế không những duy trì được độ bền cơ học cần thiết mà còn cải thiện rõ rệt khả năng chống nứt nẻ. Khoa học phải chứng minh được rằng quá trình tái chế rác thải thành vật liệu xây dựng là tuyệt đối an toàn, không phát sinh khí độc hay rò rỉ hóa chất nguy hại ra môi trường trong suốt vòng đời sử dụng của công trình.
Bài giảng của GS. Alessio Malcevschi còn làm sáng tỏ tính khả thi vượt trội về mặt kinh tế. Dẫn chứng từ các ấn phẩm kinh tế – tài chính hàng đầu thế giới như Financial Times hay The Economist, ông chỉ ra rằng tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) và tỷ suất hoàn vốn (ROI) của các dự án đầu tư vào kinh tế tuần hoàn và vật liệu than sinh học đang ở mức rất hấp dẫn, thu hút mạnh mẽ dòng vốn đầu tư toàn cầu. Các đơn vị sản xuất cần có tầm nhìn chiến lược cho 5 đến 10 năm tới nhằm đón đầu xu hướng thiết kế sinh thái (eco-design) và nhận nguồn tài trợ nghiên cứu xanh, thay vì chỉ hài lòng với nguồn nguyên liệu truyền thống giá rẻ trước mắt.
Liên hệ thực tiễn với bối cảnh Việt Nam, GS. Alessio Malcevschi bày tỏ sự ấn tượng trước nguồn phụ phẩm nông nghiệp phong phú và đánh giá rất cao tiềm năng ứng dụng than sinh học tại đây. Xuất phát từ nghiên cứu ban đầu về khả năng giữ nước lên tới 80% và lưu giữ dinh dưỡng của than sinh học cho bộ rễ cây trồng, ông đặc biệt lạc quan trước các dự án sử dụng than sinh học (được điều chế từ vỏ trấu hoặc tre) để cải tạo chất lượng đất và phục vụ canh tác lúa bền vững tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long cũng như Đồng bằng sông Hồng. Giáo sư nhận định môi trường chính sách cởi mở, linh hoạt và năng động tại Việt Nam chính là lợi thế cạnh tranh lớn giúp rút ngắn thời gian thử nghiệm, nhanh chóng đưa các công trình nghiên cứu khoa học bền vững vào thương mại hóa và ứng dụng thực tiễn.
Một số hình ảnh tại chương trình:
Tin bài và ảnh: Phòng Hành chính Đối ngoại
