Hướng tới kỷ niệm 75 năm thành lập Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, hình ảnh những bức tượng về GS. Đặng Thai Mai, GS. Lê Văn Thiêm và GS.VS. Phạm Huy Thông đặt trong khuôn viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội không chỉ gợi nhớ về những đóng góp to lớn của các thầy đối với khoa học và giáo dục nước nhà, mà còn nhắc đến truyền thống học thuật đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ.
Mỗi người trong số họ là một dấu ấn đặc biệt của trí tuệ và tâm huyết. GS. Đặng Thai Mai - nhà văn hóa lớn, người mở đường cho nền văn hóa giáo dục cách mạng Việt Nam; GS. Lê Văn Thiêm - nhà toán học xuất sắc, người đặt nền móng cho nền toán học hiện đại của Việt Nam; và GS.VS. Phạm Huy Thông - nhà khoa học xã hội, nhà giáo dục giàu nhiệt huyết, gắn bó sâu sắc với sự nghiệp đào tạo giáo viên của nước nhà.
Những đóng góp của các bậc thầy không chỉ được ghi nhận qua các công trình khoa học hay những cương vị họ từng đảm nhiệm, mà còn hiện diện trong chính truyền thống sư phạm của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Với nhiều thế hệ sinh viên, đó là những cái tên quen thuộc được nhắc đến trong bài giảng, trong những câu chuyện về lịch sử nhà trường, hay đơn giản là trong niềm tự hào khi được học tập tại một ngôi trường được xây dựng bằng trí tuệ và tâm huyết của những người đi trước.
Giữa dòng người qua lại mỗi ngày trong khuôn viên trường, ký ức về các bậc danh sư ấy dường như vẫn âm thầm đồng hành cùng các thế hệ sinh viên Sư phạm Hà Nội như nhắc nhở rằng hành trình của tri thức luôn bắt đầu từ lòng say mê, và truyền thống giáo dục chỉ được tiếp nối khi mỗi thế hệ biết trân trọng những giá trị mà người đi trước đã gây dựng.
Giáo sư Đặng Thai Mai - người mở đường cho nền văn hóa giáo dục cách mạng
Trong lịch sử giáo dục Việt Nam hiện đại, Giáo sư Đặng Thai Mai (1902 - 1984) là một trong những gương mặt trí thức tiêu biểu, người đã dành trọn cuộc đời cho khoa học và sự nghiệp giáo dục.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, khi đất nước bước vào một giai đoạn mới, giáo sư Đặng Thai Mai đã góp phần quan trọng vào việc xây dựng nền học thuật mang tinh thần dân tộc và nhân văn. Ông được xem là một trong những người mở đường cho nền văn hóa - giáo dục cách mạng ở Việt Nam.
Trong sự nghiệp của mình, ông từng đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng: Giám đốc Ban Đại học Văn khoa được thành lập theo sắc lệnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1945; phụ trách Ban Sư phạm Văn khoa; sáng lập và điều hành Trường Dự bị Đại học và Sư phạm Cao cấp Liên khu IV; sau đó là Giám đốc Đại học Sư phạm Văn khoa.
Không chỉ là một nhà quản lý giáo dục, ông còn là học giả lớn của ngành nghiên cứu văn học. Với tư duy học thuật sâu sắc và tầm nhìn rộng mở, ông đã góp phần đặt nền tảng cho nghiên cứu văn học hiện đại ở Việt Nam. Sau này, ông trở thành Viện trưởng đầu tiên của Viện Văn học Việt Nam.
Với những đóng góp to lớn cho khoa học và giáo dục, giáo sư Đặng Thai Mai được Nhà nước trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt I năm 1996.
Ngày nay, hình ảnh bức tượng bán thân của GS. Đặng Thai Mai trong khuôn viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội không chỉ gợi nhớ về một nhà khoa học lớn, mà còn nhắc nhở các thế hệ sinh viên HNUE về một tinh thần học thuật nghiêm túc, về trách nhiệm của người trí thức đối với tri thức và với đất nước - những giá trị đã góp phần làm nên truyền thống của nhà trường suốt nhiều thập kỷ qua.
Giáo sư Lê Văn Thiêm - người đặt nền móng cho toán học hiện đại Việt Nam
Giữa những trang sử của khoa học Việt Nam, Giáo sư Lê Văn Thiêm (1918 - 1991) là một cái tên luôn được nhắc đến với sự kính trọng. Ông được xem là người đặt nền móng cho nền toán học hiện đại của Việt Nam.
Giáo sư Lê Văn Thiêm là người Việt Nam đầu tiên nhận bằng Tiến sĩ Toán học tại phương Tây trước khi đất nước giành độc lập năm 1945. Tuy có nhiều cơ hội làm việc trong môi trường học thuật quốc tế, ông vẫn lựa chọn trở về quê hương với mong muốn góp phần xây dựng nền khoa học của một đất nước độc lập.
Tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, giáo sư Lê Văn Thiêm đã có những đóng góp quan trọng trong những năm đầu xây dựng. Ông từng giữ cương vị Giám đốc Trường Khoa học cơ bản và Trường Sư phạm Cao cấp được thành lập năm 1951 - những tiền thân quan trọng của nhà trường. Sau đó, ông tiếp tục đảm nhiệm vai trò Giám đốc Đại học Sư phạm Khoa học trong giai đoạn 1954-1956.
Không chỉ gắn bó với sự nghiệp giáo dục, ông còn là Viện trưởng đầu tiên của Viện Toán học Việt Nam và Chủ tịch sáng lập Hội Toán học Việt Nam, góp phần xây dựng cộng đồng toán học của đất nước.
Ngày nay, bức tượng bán thân của GS. Lê Văn Thiêm trong khuôn viên Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã trở thành hình ảnh quen thuộc với nhiều thế hệ sinh viên. Giữa không gian học tập và nghiên cứu của nhà trường, hình ảnh ấy như nhắc nhở mỗi sinh viên HNUE về tinh thần say mê khoa học, sự kiên trì trong học tập và khát vọng cống hiến cho tri thức - những giá trị đã làm nên truyền thống học thuật của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.
Giáo sư, Viện sĩ Phạm Huy Thông - một nhà sư phạm mẫu mực, giàu nhiệt huyết
GS.VS. Phạm Huy Thông (1916 - 1988) là một trí thức lớn của Việt Nam thế kỷ XX - một nhà thơ, nhà sử học, nhà khảo cổ học và cũng là một nhà giáo dục giàu tâm huyết. Sinh ra tại Hà Nội, quê ở Ân Thi (Hưng Yên), ông sớm nổi tiếng từ tuổi hai mươi với tư cách một nhà thơ của phong trào Thơ mới. Sau khi tốt nghiệp cử nhân Sử - Địa tại Paris, ông tiếp tục theo học nhiều ngành như Sử học, Địa lý, Luật học và Kinh tế chính trị, trở thành Tiến sĩ Luật học và Thạc sĩ Sử - Địa.
Ảnh 4. Giáo sư Phạm Huy Thông (1916 - 1988)
Không chỉ là một học giả uyên bác, GS.VS. Phạm Huy Thông còn là một trí thức yêu nước và cách mạng. Trong thời gian ở Pháp, ông tham gia phong trào Việt kiều yêu nước, đấu tranh chống thực dân Pháp xâm lược Việt Nam. Năm 1946, ông được chọn tham gia phái đoàn Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tại Hội nghị Fontainebleau và từng giúp việc Chủ tịch Hồ Chí Minh. Những hoạt động yêu nước tích cực ấy đã khiến ông bị bắt giam và trục xuất về nước, nhưng không làm lung lay lý tưởng và con đường mà ông đã lựa chọn.
Đối với Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, GS.VS. Phạm Huy Thông gắn bó sâu sắc với sự nghiệp đào tạo giáo viên và xây dựng nền tảng học thuật cho nhà trường. Từ năm 1956 đến năm 1966, ông giữ cương vị Hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, đồng thời đảm nhiệm nhiều trọng trách trong công tác lãnh đạo và tổ chức hoạt động khoa học của trường. Trong thời gian này, ông không chỉ giữ vai trò quản lý một cơ sở giáo dục đại học lớn mà còn trực tiếp giảng dạy, bồi dưỡng cán bộ trẻ và tổ chức biên soạn những giáo trình đầu tiên về lịch sử thế giới phục vụ đào tạo đại học ở Việt Nam.
Nhiều cán bộ và sinh viên từng học tập tại trường vẫn nhớ như in về ông như một người thầy gần gũi và tận tâm. Dù công việc bộn bề, ông vẫn dành thời gian gặp gỡ, lắng nghe ý kiến của cán bộ và sinh viên, khuyến khích tinh thần trao đổi học thuật cởi mở và dân chủ trong nhà trường.
Ngày nay, tượng bán thân của GS.VS. Phạm Huy Thông được đặt trong khuôn viên Thư viện Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Giữa không gian tri thức nơi sinh viên thường xuyên học tập và nghiên cứu, hình ảnh người thầy năm xưa như vẫn lặng lẽ hiện diện, nhắc nhở về tinh thần say mê học hỏi và trách nhiệm của người trí thức đối với khoa học và với đất nước.
Hướng tới kỷ niệm 75 năm thành lập Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, câu chuyện về GS.VS. Phạm Huy Thông vẫn tiếp tục được nhắc lại như một phần của truyền thống học thuật của nhà trường - về một trí thức yêu nước, một nhà khoa học sâu sắc và một người thầy mẫu mực đã dành trọn tâm huyết cho sự nghiệp giáo dục./.
Tin bài và ảnh: Tạ Hương Giang - K75A2, Mai Vũ Phương Thuý - K75CLC Khoa Ngữ văn và Trung tâm TTTV
