TS. Ngô Tự Lập, Viện Quốc tế Pháp ngữ

TS Ngô Tự Lập, Viện Quốc tế Pháp

Email: ngotulap@yahoo.com

==============================================

Trong Hội thảo khoa học quốc tế: "Giao lưu Văn hoá Việt – Pháp: Thành tựu và triển vọng" (Echanges culturels franco-vietnamiens : réalisations et perspectives) diễn ra vào ngày 16 - 17/4/2018 tại Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, TS Ngô Tự Lập sẽ thuyết trình báo cáo tham luận khoa học: "TỪ SONG PHƯƠNG ĐẾN ĐA PHƯƠNG: KINH NGHIỆM CHUYỂN ĐỔI MÔ HÌNH HỢP TÁC GIÁO DỤC ĐẠI HỌC TẠI VIỆN QUỐC TẾ PHÁP NGỮ (IFI)"

Tóm tắt: Nền giáo dục đại học hiện đại Việt Nam ra đời dưới ảnh hưởng của nền giáo dục Pháp, với sự ra đời của Trường Đại học Đông Dương (1906). Kể từ đó, trải qua hơn một trăm năm lịch sử với nhiều thăng trầm, sự hợp tác giáo dục đại học Pháp - Việt về cơ bản là một quá trình song phương nhưng một chiều, trong đó công nghệ giáo dục, bao gồm cả chương trình, nội dung và phương pháp giáo dục Pháp, được chuyển giao từ Pháp sang Việt Nam, trong phần lớn trường hợp dựa vào sự tài trợ của Pháp. Sự chuyển giao này được thực hiện dưới hai hình thức chủ yếu. Hình thức thứ nhất là du học, trong đó sinh viên Việt Nam sang Pháp học tập nhờ học bổng (đa số là của chính phủ Pháp, nhưng cũng có một số học bổng của chính phủ Việt Nam) hoặc tự túc. Tuy nhiên, do nguồn học bổng và năng lực tài chính của sinh viên du học tự túc luôn luôn hạn chế, để giảm bớt chi phí cho người học, gần đây xuất hiện hình thức thứ hai, đó là liên kết đào tạo, hay còn gọi là du học tại chỗ, trong đó sinh viên Việt Nam theo học các chương trình nhập khẩu trọn gói hoặc các chương trình xăng-đuých, với nội dung, học liệu và phương pháp đào tạo của Pháp.

Mặc dù có nhiều thành tựu không thể phủ nhận, mô hình song phương nhưng một chiều nói trên đang bị đặt thành vấn đề trước thực tế là hầu hết các chương trình hợp tác rơi vào khủng hoảng sau khi nguồn tài trợ chấm dứt. Trong bối cảnh đó, Viện Quốc tế Pháp ngữ (Institut de la Francophonie pour l’Innovation, IFI) là một trong số những trường hợp ít ỏi vượt qua được khủng hoảng nhờ chiến lược đa phương hóa hợp tác quốc tế.    IFI được hình thành năm 2014 trên cơ sở tích hợp Viện Tin học Pháp ngữ (Institut de la Francophonie pour l’Informatique) và Trung tâm Đại học Pháp tại Hà Nội (Pôle universitaire francais à Hanoi). Lịch sử của Viện Tin học Pháp ngữ bắt đầu từ năm 1993, khi chính phủ Việt Nam và  Hiệp hội các trường đại học sử dụng một phần hoặc toàn phần tiếng Pháp và trường đại học các mạng lưới dùng tiếng Pháp (AUPELF-UREF), nay là Tổ chức Đại học Pháp ngữ (AUF), ký Thỏa thuận về việc thực hiện dự án xây dựng Viện Tin học sử dụng tiếng Pháp. Được AUF tài trợ toàn bộ, một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của IFI là đào tạo Thạc sĩ Công nghệ Thông tin (CNTT) bằng tiếng Pháp. Khóa đầu tiên khai giảng năm 1995 với 28 học viên, thậm chí trước khi chính thức được thành lập (1997). Năm 2010, IFI được điều chuyển về Đại học Quốc gia Hà Nội. Cùng với sự phát triển không ngừng, năm 2012, IFI tiếp nhận thêm Trung tâm Đại học Pháp tại Hà Nội (PUF Hà Nội).  PUF Hà Nội được thành lập theo Thỏa thuận do hai chính phủ Pháp và Việt Nam ký kết năm 2004 nhân chuyến thăm Hà Nội của Tổng thống Pháp Jacques Chirac. Được hai chính phủ Pháp và Việt Nam tài trợ trong vòng 3 năm, PUF Hanoi có nhiệm vụ triển khai các chương trình đào tạo của Pháp tại Việt Nam. Năm 2014, Viện Tin học Pháp ngữ đổi tên thành Viện Quốc tế Pháp ngữ (tên tiếng Pháp là Institut Francophone International, sau đó đổi thành Institut de la Francophonie pour l’Innovation) nhằm mở rộng phạm vi hoạt động, định hướng phát triển thành một trung tâm nghiên cứu và đào tạo quốc tế liên ngành. Một bước ngoặt đối với Viện  diễn ra vào năm 2017, khi nguồn tài trợ của AUF chấm dứt hoàn toàn. Việc tuyển sinh cho các chương trình thạc sĩ của IFI trước đây đã rất khó khăn mặc dù toàn bộ học viên đều có học bổng nay sẽ càng khó khăn hơn nếu như IFI phải thu học phí để bù đắp cho công tác đào tạo. IFI đứng trước câu hỏi « Tồn tại hay không tồn tại ». Trong bối cảnh đó, ban lãnh đạo IFI chủ trương duy trì tiếng Pháp như là bản sắc của IFI và đề xuất một chiến lược tổng thể nhằm và biến IFI thành một trung tâm nghiên cứu và đại học của Cộng đồng Pháp ngữ tại châu Á Thái Bình Dương. Nòng cốt của chiến lược này là mô hình hợp tác hình tam giác Pháp - Việt Nam - Châu Phi. Trong mô hình này, Pháp, một quốc gia phát triển, trái tim của cộng đồng Pháp ngữ có nền giáo dục đại học tiên tiến hàng đầu thế giới đóng vai trò đầu đàn ; Việt Nam, một đất nước năng động, có nền kinh tế đang phát triển với tốc độ cao và giàu kinh nghiệm hợp tác quốc tế, đóng vai trò cầu nối và trung tâm đào tạo. Còn Châu Phi, một lục địa giàu tiềm năng, với truyền thống Pháp ngữ của mình, không chỉ là một thị trường giáo dục hấp dẫn mà còn đang trỗi dậy để trở thành một không gian rộng lớn cho hợp tác và phát triển trong tương lai gần. Thành công của chiến lược mới đã giúp IFI nhanh chóng thoát khỏi sự khó khăn về tài chính và trở thành cơ sở giáo dục đại học có tính quốc tế hóa cao nhất Việt Nam, với 95% học viên là người nước ngoài, đến từ 17 quốc gia của cộng đồng Pháp ngữ.