Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân, Anh hùng Lao động Trần Văn Giàu - nguyên Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ, nguyên Chủ tịch Ủy ban kháng chiến Nam Bộ, nguyên Bí thư Đảng ủy đầu tiên của Đại học Sư phạm Hà Nội, đã thanh thản về với đất mẹ ở tuổi đại thượng thọ 100. Sáng ngày 23/12/2010, Đoàn đại biểu Trường ĐH Sư phạm Hà Nội do PGS.TS Trần Văn Ba - Bí thư Đảng ủy, Phó Hiệu trưởng Nhà trường dẫn đầu đã vào TP. Hồ Chí Minh dự Lễ viếng Giáo sư Trần Văn Giàu. Chúng tôi xin đăng bài viết của Giáo sư Phan Trọng Luận (ĐHSP Hà Nội) về “Sức hấp dẫn của một tài năng và nhân cách lớn” - Trần Văn Giàu.
Giáo sư, Nhà giáo Nhân dân, Anh hùng Lao động Trần Văn Giàu
GS. Phan Trọng Luận
Năm 1950 Thanh Chương ở Nghệ An là nơi đặt trụ sở của Uỷ ban Liên Khu IV, Tỉnh uỷ, uỷ ban hành chính Nghệ An cũng đóng ở vùng này. Xung quanh có các trường trung cấp sư phạm và trường Dự bị đại học ở ngay Rạng. Cách Rạng mấy cây số là Bạch Ngọc, có trường Huỳnh Thúc Kháng, một trường phổ thông danh tiếng và trường sư phạm sơ cấp. Học sinh và giáo viên trẻ trung khá đông vui. Bên kia sông có trường Đặng Thúc Hứa. Có thể nói Thanh Chương hồi bấy giờ là trung tâm văn hoá của khu IV cũ. Vùng Bình Trị Thiên thì đang sống trong khói lửa chiến tranh. Những ngày ấy, các cuộc sinh hoạt văn hoá thưa thớt thường tổ chức vào đêm. Nhưng bao giờ cũng đông vui náo nức. Một lần không quên là cuộc nói chuyện của thầy Trần Văn Giàu do ông Hải Triều ở Sở thông tin văn hoá tổ chức, nhân dịp thầy vào giảng bài cho lớp Dự bị đại học chúng tôi. Đình Rạng treo đèn măng sông sáng trưng. Người đến nghe từ các cơ quan Tỉnh và Khu rất đông. Giờ khai mạc sắp đến thì không may trời đổ mưa như trút hàng giờ. Ai cũng nghĩ chắc là cuộc nói chuyện phải hoãn. Nhưng mới ngớt cơn mưa đã thấy thính giả ùn ùn kéo đến. Các vị lãnh đạo chính quyền, đoàn thể, các thầy giáo, học sinh các trường đều có mặt. Kể cả những vị như học giả Cao Xuân Huy. Mở đầu buổi nói chuyện, ông Hải Triều giới thiệu: “Thưa các đồng chí, các bạn, lâu nay các đồng chí và các bạn vẫn cho tôi là người hùng biện. Nhưng hôm nay tôi xin giới thiệu một người hùng biện hơn tôi nhiều, đó là đồng chí Trần Văn Giàu.” Hội trường vỗ tay như sấm ran vang cả ngọn đồi Rạng. Và diễn giả bước lên. Chưa nói gì, hai mắt sáng quắc, cứ đứng nhìn … hội trường im phăng phắc. Hôm sau chúng tôi mới được thầy cho biết đó là nghệ thuật hùng biện cuốn hút thính giả từ ngay giây phút đầu tiên. Nhưng chúng tôi hiểu trước hết thực chất là lòng ngưỡng mộ tài danh một con người mà giờ đây mới được tận mắt tiếp kiến. Một thanh niên tài giỏi, niềm hi vọng của cả dòng họ dám từ bỏ mọi ước nguyện của gia đình giàu có bậc nhất đất Nam Bộ để dấn thân vào con đường cách mạng. Một trí thức Việt Nam đầu thế kỉ 20 đã hoạt động lừng danh trên đất Pháp. Một người từng vào tù ra khám nhiều lần. Một trí thức am tường văn hoá Pháp và cũng là người sớm được học tập ở Đại học phương Đông danh tiếng cùng nhiều lãnh tụ cách mạng ngay trên xứ sở của Cách mạng tháng 10. Đó là con người từng lãnh đạo Nam kì khởi nghĩa và cũng là người lãnh đạo thành công cuộc Cách mạng tháng Tám ở Sài Gòn … Trong con mắt mọi người, Trần Văn Giàu đang hiện diện trên diễn đàn bừng sáng hấp dẫn đầy ngưỡng mộ. Và quả thật danh bất hư truyền. Tầm nhìn trí tuệ, nhiệt huyết và nghệ thuật hùng biện qua từng câu chuyện thời sự kéo dài hơn 3 tiếng đồng hồ đã cuốn hút mấy trăm thính giả đêm hôm đó để lại ấn tượng sâu đậm trong lòng mỗi ngưòi lần đầu tiên được biết Trần Văn Giàu một chính khách, một nhà văn hoá lớn của đất nước.
